Kada se pomene srpska dijaspora u Evropi, najčešće pomislimo na Austriju, Nemačku, Švajcarsku ili Francusku. Ipak, malo ko zna da u Nemačkoj vekovima živi jedan narod koji u svom imenu nosi reč – Srbi.

Lužički Srbi nisu doseljenici iz Srbije, niti su deo srpske dijaspore u uobičajenom smislu. Oni su zapadnoslovenski narod koji vekovima živi na prostoru Lužice, na istoku današnje Nemačke.

Njihova priča je zanimljiva upravo zbog toga što su uspeli da sačuvaju svoj identitet iako su kroz istoriju živeli okruženi nemačkim stanovništvom.

Danas ih ima nekoliko desetina hiljada, a najveći deo živi u nemačkim pokrajinama Saksoniji i Brandenburgu. Njihov jezik ima dva glavna oblika – gornjolužički i donjolužički – a oba pripadaju slovenskoj grupi jezika.

Kako danas žive Lužički Srbi?

Lužičkosrpski jezik i danas može da se čuje u svakodnevnom životu, naročito u mestima gde je njihova zajednica brojnija.

Postoje škole u kojima se nastava odvija na lužičkosrpskom ili dvojezično, kulturne institucije, pozorišta, novine, radio-programi i udruženja koja rade na očuvanju jezika i tradicije.

Zanimljivo je da dete u ovom delu Nemačke može odrastati kao Nemac i Lužički Srbin istovremeno. Njihov identitet ne mora da bude suprotan nemačkom, mnogi pripadnici zajednice sasvim normalno žive između dva jezika i dve kulturne tradicije.

Posebno mesto imaju tradicionalni običaji.

Jedan od najpoznatijih je uskršnje jahanje, kada muškarci na konjima obilaze sela i prenose uskršnju poruku. Tradicionalne nošnje, ukrašavanje jaja i različite proslave tokom godine takođe su važan deo kulture.

Ipak, kao i kod mnogih malih evropskih naroda, najveći izazov predstavlja očuvanje jezika. Broj ljudi koji ga svakodnevno koriste nije veliki, pa se veliki deo aktivnosti zajednice danas upravo i svodi na to da mlađe generacije nastave da ga uče i koriste.

Gde turista može da upozna Lužičke Srbe?

Najbolje mesto za početak je Budyšin, odnosno nemački Bautzen, koji se smatra kulturnim centrom Lužičkih Srba.

To je grad u kojem se njihovo prisustvo najlakše primećuje. Već na putokazima i nazivima ulica možete videti nemački i lužičkosrpski jezik.

Ali Budyšin nije zanimljiv samo zbog Lužičkih Srba.

To je veoma lepo očuvan istorijski grad sa srednjovekovnim centrom, kulama, crkvama i starim kućama. Njegove ulice pružaju utisak grada mnogo većeg istorijskog značaja nego što bi se moglo očekivati od mesta koje danas ima relativno malo stanovnika.

Jedna od glavnih atrakcija je Ortenburg, istorijski kompleks iznad grada. U njemu se nalazi i Serbski muzej, posvećen istoriji i kulturi Lužičkih Srba.

U muzeju se mogu videti tradicionalne nošnje, predmeti iz svakodnevnog života, umetnička dela i brojni eksponati koji objašnjavaju kako je ovaj mali narod uspeo da sačuva svoj identitet.

Šetnja kroz Budyšin

Najbolje je grad istražiti peške.

Stari grad je dovoljno kompaktan da se najvažnije znamenitosti mogu obići tokom jedne šetnje. Usput ćete prolaziti pored starih gradskih kula, crkava i kuća, dok se sa pojedinih mesta pružaju pogledi na Špreju i okolinu.

Posebno su zanimljive Stara vodena kula i katedrala Svetog Petra, dok se u okolini Ortenburga najbolje oseća istorijska povezanost grada sa Lužičkim Srbima.

A onda dolazi ono što ovaj grad razlikuje od brojnih drugih nemačkih istorijskih gradova.

Na ulici možete videti jezik koji izgleda slovenski, čuti ga u razgovoru i naići na institucije koje svoju tradiciju čuvaju na oba jezika.

Za nekoga iz Srbije to je neobičan osećaj.

Niste u Srbiji, a opet vam je deo onoga što vidite poznat.

Zašto vredi otići?

Lužički Srbi su jedna od onih evropskih priča koje se lako previde ako se putuje samo po poznatim turističkim destinacijama.

Njihova priča pokazuje da Evropa nije sastavljena samo od velikih naroda i država. U njenim gradovima i selima vekovima su opstajale male zajednice koje su sačuvale svoje jezike i običaje uprkos velikim istorijskim promenama.

A ako želite da tu priču vidite uživo, Budyšin je verovatno najbolje mesto za početak.

Za jedan dan možete obići njegov stari grad, videti dvojezične natpise, posetiti Serbski muzej i upoznati deo kulture naroda čije ime Srbima iz Srbije zvuči poznato, iako su njihova istorija i jezik potpuno posebna priča. Možda je upravo zato Budyšin jedno od onih mesta koje nećete dugo pamtiti samo kao još jedan nemački grad, već kao mesto na kojem ste otkrili da „Srbi“ žive mnogo dalje i drugačije nego što ste zamišljali.